开篇:微积分的"世纪之争"
数学史趣闻:牛顿与莱布尼茨的优先权之争
17世纪末,牛顿和莱布尼茨几乎同时独立发明了微积分。牛顿用"流数术",莱布尼茨发明了dx、dy和∫符号。两人吵了几十年,现在我们知道他们都是微积分的创始人!
定积分,其实就是"曲线下的面积"。从求不规则图形面积,到计算变力做功,定积分就像数学界的"瑞士军刀"!
🤣 数学冷笑话:为什么定积分符号∫长得像拉长的S?因为它在说:"Sum(求和)!我就是来求和的!"
开篇思考题
1. 为什么牛顿和莱布尼茨的微积分符号不同?这反映了他们什么样的数学思想?
2. 定积分除了计算面积,还能解决哪些实际问题?请举例说明。
思考提示:
1. 牛顿的"流数术"强调变化率,莱布尼茨的符号强调微小变化。符号不同反映了他们对微积分本质的不同理解。
2. 定积分可以计算:变力做功、液体压力、曲线弧长、旋转体体积、质心位置、概率密度函数下的概率等。
定积分的定义:从"分割"到"求和"的哲学
1. 定积分的定义
设函数\(f(x)\)在区间\([a,b]\)上有界,将区间分割成\(n\)个小区间,作和式:
当最大区间长度\(\lambda \to 0\)时,和式的极限称为定积分:
可视化理解:定积分就是"无穷细分"的过程
当前分割数:4 · 矩形面积和:0 · 实际积分值:0
练习题1.1:理解定义
用定积分的定义表示曲线\(y=x^3\)在区间\([0,1]\)上与x轴围成的面积。
解:\(\int_0^1 x^3 dx = \lim_{n \to \infty} \sum_{i=1}^n \left(\frac{i}{n}\right)^3 \cdot \frac{1}{n}\)
练习题1.2:计算极限
用定积分定义计算极限:\(\lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n \sqrt{1 + \frac{i}{n}}\)
解:原式 = \(\int_0^1 \sqrt{1+x} dx = \frac{2}{3}(1+x)^{3/2} \big|_0^1 = \frac{2}{3}(2\sqrt{2} - 1)\)
练习题1.3:综合应用
用定积分的定义计算 \(\int_{0}^{1} (2x+1) dx\),并与几何方法计算结果进行比较。
解:将区间[0,1]n等分,\(\Delta x = \frac{1}{n}\),取\(\xi_i = \frac{i}{n}\)
\[\sum_{i=1}^{n} f(\xi_i) \Delta x = \sum_{i=1}^{n} \left(2\cdot\frac{i}{n}+1\right) \cdot \frac{1}{n} = \frac{2}{n^2}\sum_{i=1}^{n} i + \frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n} 1\]
\[= \frac{2}{n^2} \cdot \frac{n(n+1)}{2} + 1 = \frac{n+1}{n} + 1\]
当\(n \to \infty\)时,极限为\(1+1=2\)
几何验证:这是梯形面积,上底1,下底3,高1,面积=\(\frac{1+3}{2}×1=2\)
定积分的性质
1. 线性性质
2. 区间可加性
3. 积分不等式
练习题2.1:线性性质
已知\(\int_0^1 f(x)dx = 2\),\(\int_0^1 g(x)dx = 3\),求\(\int_0^1 [3f(x) - 2g(x)]dx\)
解:原式 = \(3\int_0^1 f(x)dx - 2\int_0^1 g(x)dx = 3×2 - 2×3 = 0\)
练习题2.2:区间可加性
已知\(\int_0^2 f(x)dx = 5\),\(\int_1^3 f(x)dx = 6\),\(\int_1^2 f(x)dx = 2\),求\(\int_0^3 f(x)dx\)
解:\(\int_0^3 f(x)dx = \int_0^1 f(x)dx + \int_1^2 f(x)dx + \int_2^3 f(x)dx\)
由已知:\(\int_0^1 f(x)dx = 5-2=3\),\(\int_2^3 f(x)dx = 6-2=4\)
所以原式 = \(3+2+4=9\)
练习题2.3:积分不等式
证明:\(0 \leq \int_0^{\pi/2} \frac{\sin x}{1+x^2} dx \leq \int_0^{\pi/2} \sin x dx\)
证明:在\([0, \pi/2]\)上,\(0 \leq \frac{1}{1+x^2} \leq 1\)
所以\(0 \leq \frac{\sin x}{1+x^2} \leq \sin x\)
由积分不等式性质:\(0 \leq \int_0^{\pi/2} \frac{\sin x}{1+x^2} dx \leq \int_0^{\pi/2} \sin x dx\)
证毕。
变限积分求导
变限积分求导公式
🚴 外卖小哥比喻:送到上限家(带入上限)要跑快点(乘导),从下限家(带入下限)出发也要跑快点(乘导),但方向相反(减)!
变限积分可视化:面积函数的变化率
当前:Φ(x) = ∫₀^x t² dt · Φ'(x) = x² · 当前x值:1.00
练习题3.1:基本求导
求\(\frac{d}{dx} \int_0^{x^2} \cos t dt\)
解:\(\frac{d}{dx} \int_0^{x^2} \cos t dt = \cos(x^2) \cdot (x^2)' = 2x \cos(x^2)\)
练习题3.2:上下限都是函数
求\(\frac{d}{dx} \int_{\sin x}^{\cos x} e^{t^2} dt\)
解:原式 = \(e^{\cos^2 x} \cdot (\cos x)' - e^{\sin^2 x} \cdot (\sin x)'\)
= \(-e^{\cos^2 x} \sin x - e^{\sin^2 x} \cos x\)
练习题3.3:综合应用
设\(F(x) = \int_0^{x^2} (x-t) \sin t dt\),求\(F'(x)\)。
解:注意被积函数中含有x,不能直接套公式!
先拆分:\(F(x) = x\int_0^{x^2} \sin t dt - \int_0^{x^2} t \sin t dt\)
\(F'(x) = \int_0^{x^2} \sin t dt + x \cdot \sin(x^2) \cdot 2x - x^2 \sin(x^2) \cdot 2x\)
= \(\int_0^{x^2} \sin t dt + 2x^2 \sin(x^2) - 2x^3 \sin(x^2)\)
= \(\int_0^{x^2} \sin t dt + 2x^2(1-x) \sin(x^2)\)
定积分的两大"神器":换元法与分部积分法
换元积分法
分部积分法
换元法练习题
练习题4.1:凑微分法
计算 \(\int_0^{\pi/2} \sin^3 x \cos x dx\)
解:令\(u = \sin x\),则\(du = \cos x dx\)
当\(x=0\)时,\(u=0\);当\(x=\pi/2\)时,\(u=1\)
原式 = \(\int_0^1 u^3 du = \frac{1}{4}u^4 \big|_0^1 = \frac{1}{4}\)
练习题4.2:第二类换元法
计算 \(\int_0^1 \sqrt{1 - x^2} dx\)
解:令\(x = \sin t\),则\(dx = \cos t dt\)
当\(x=0\)时,\(t=0\);当\(x=1\)时,\(t=\pi/2\)
原式 = \(\int_0^{\pi/2} \cos^2 t dt = \frac{\pi}{4}\)
练习题4.3:综合换元
计算 \(\int_0^{\ln 2} \sqrt{e^x - 1} dx\)
解:令\(t = \sqrt{e^x - 1}\),则\(t^2 = e^x - 1\),\(e^x = t^2+1\)
\(dx = \frac{2t}{t^2+1} dt\),当\(x=0\)时,\(t=0\);当\(x=\ln 2\)时,\(t=1\)
原式 = \(\int_0^1 t \cdot \frac{2t}{t^2+1} dt = 2\int_0^1 \left(1 - \frac{1}{t^2+1}\right) dt\)
= \(2\left[t - \arctan t\right]_0^1 = 2 - \frac{\pi}{2}\)
分部积分法练习题
练习题4.4:降幂型
计算 \(\int_0^1 x^2 e^x dx\)
解:令\(u = x^2\),\(dv = e^x dx\),则\(du = 2x dx\),\(v = e^x\)
原式 = \(x^2 e^x \big|_0^1 - 2\int_0^1 x e^x dx = e - 2\left(x e^x \big|_0^1 - \int_0^1 e^x dx\right)\)
= \(e - 2\left(e - (e-1)\right) = e - 2\)
练习题4.5:循环型
计算 \(\int e^{2x} \sin x dx\)
解:设\(I = \int e^{2x} \sin x dx\)
分部得:\(I = \frac{1}{2}e^{2x} \sin x - \frac{1}{2}\int e^{2x} \cos x dx\)
再分部:\(I = \frac{1}{2}e^{2x} \sin x - \frac{1}{2}\left(\frac{1}{2}e^{2x} \cos x + \frac{1}{2}I\right)\)
解得:\(I = \frac{1}{5}e^{2x}(2\sin x - \cos x) + C\)
练习题4.6:递推公式
设\(I_n = \int x^n e^x dx\),建立递推公式并计算\(I_3\)
解:\(I_n = x^n e^x - n\int x^{n-1} e^x dx = x^n e^x - n I_{n-1}\)
\(I_3 = x^3 e^x - 3I_2 = x^3 e^x - 3(x^2 e^x - 2I_1)\)
= \(x^3 e^x - 3x^2 e^x + 6(x e^x - I_0)\)
= \(x^3 e^x - 3x^2 e^x + 6x e^x - 6e^x + C\)
= \(e^x(x^3 - 3x^2 + 6x - 6) + C\)
积分中值定理
积分第一中值定理
积分中值定理可视化
函数:x² · 平均值:0 · ξ点:尚未计算
练习题5.1:基本应用
设\(f(x)\)在\([0,1]\)上连续,且\(\int_0^1 f(x)dx = 3\),证明存在\(\xi \in [0,1]\)使\(f(\xi)=3\)
证明:由积分中值定理,存在\(\xi \in [0,1]\),使得
\(\int_0^1 f(x)dx = f(\xi)(1-0) = f(\xi)\)
已知左边=3,所以\(f(\xi)=3\),证毕。
练习题5.2:估值应用
估计积分\(\int_0^1 e^{-x^2} dx\)的值
解:在\([0,1]\)上,\(e^{-1} \leq e^{-x^2} \leq 1\)
由积分中值定理,存在\(\xi \in [0,1]\)使
\(\int_0^1 e^{-x^2} dx = e^{-\xi^2}\)
所以\(e^{-1} \leq \int_0^1 e^{-x^2} dx \leq 1\)
练习题5.3:证明题
设\(f(x)\)在\([a,b]\)上连续且单调增加,证明:
\(\int_a^b x f(x) dx \geq \frac{a+b}{2} \int_a^b f(x) dx\)
证明:令\(F(x) = \int_a^x f(t) dt\),则\(F'(x) = f(x)\)
考虑函数\(G(x) = \int_a^x t f(t) dt - \frac{a+x}{2} \int_a^x f(t) dt\)
\(G'(x) = x f(x) - \frac{1}{2} \int_a^x f(t) dt - \frac{a+x}{2} f(x)\)
= \(\frac{x-a}{2} f(x) - \frac{1}{2} \int_a^x f(t) dt\)
由积分中值定理,\(\int_a^x f(t) dt = f(\xi)(x-a)\),其中\(\xi \in [a,x]\)
由于\(f(x)\)单调增加,\(f(\xi) \leq f(x)\),所以\(G'(x) \geq 0\)
因此\(G(x)\)单调增加,\(G(b) \geq G(a) = 0\),证毕。
微积分基本定理
牛顿-莱布尼茨公式(N-L公式)
⚠️ 易错点提醒:使用N-L公式的前提是\(f(x)\)在\([a,b]\)上连续!如果有间断点,需要分段处理。
练习题6.1:基本计算
计算 \(\int_0^{\pi} (\sin x + \cos x) dx\)
解:原式 = \((-\cos x + \sin x) \big|_0^{\pi}\)
= \((-\cos\pi + \sin\pi) - (-\cos 0 + \sin 0)\)
= \((1+0) - (-1+0) = 2\)
练习题6.2:分段函数
计算 \(\int_{-1}^2 |x| dx\)
解:分段处理:
\(\int_{-1}^2 |x| dx = \int_{-1}^0 (-x) dx + \int_0^2 x dx\)
= \(-\frac{1}{2}x^2 \big|_{-1}^0 + \frac{1}{2}x^2 \big|_0^2\)
= \(0 - (-\frac{1}{2}) + (2-0) = \frac{1}{2} + 2 = \frac{5}{2}\)
练习题6.3:综合应用
设\(f(x) = \begin{cases} x^2, & 0 \leq x \leq 1 \\ 2-x, & 1 < x \leq 2 \end{cases}\),求\(\int_0^2 f(x) dx\)
解:分段积分:
\(\int_0^2 f(x) dx = \int_0^1 x^2 dx + \int_1^2 (2-x) dx\)
= \(\frac{1}{3}x^3 \big|_0^1 + \left(2x - \frac{1}{2}x^2\right) \big|_1^2\)
= \(\frac{1}{3} + \left[(4-2) - (2-\frac{1}{2})\right]\)
= \(\frac{1}{3} + \left[2 - \frac{3}{2}\right] = \frac{1}{3} + \frac{1}{2} = \frac{5}{6}\)
华莱士(Wallis)公式/"点火"公式
点火公式
🔥 点火口诀:偶数最后乘\(\frac{\pi}{2}\)点火,奇数最后乘1点火!
sinⁿx的积分规律可视化
当前:∫₀^{π/2} sin¹x dx = 1 · 计算过程:1
练习题7.1:偶数次幂
计算 \(\int_0^{\pi/2} \sin^6 x dx\)
解:n=6为偶数:\(\frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{15\pi}{96} = \frac{5\pi}{32}\)
练习题7.2:奇数次幂
计算 \(\int_0^{\pi/2} \sin^5 x dx\)
解:n=5为奇数:\(\frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} \cdot 1 = \frac{8}{15}\)
练习题7.3:综合应用
计算 \(\int_0^{\pi} \sin^8 \frac{x}{2} dx\)
解:令\(t = \frac{x}{2}\),则\(dx = 2dt\),当\(x=0\)时\(t=0\),当\(x=\pi\)时\(t=\pi/2\)
原式 = \(\int_0^{\pi/2} \sin^8 t \cdot 2dt = 2\int_0^{\pi/2} \sin^8 t dt\)
n=8为偶数:\(\frac{7}{8} \cdot \frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}\)
= \(\frac{105\pi}{2048} \times 2 = \frac{105\pi}{1024}\)
反常积分
1. 无穷区间上的反常积分
2. 无界函数的反常积分(瑕积分)
p-积分收敛性:
- \(\int_1^{+\infty} \frac{1}{x^p} dx\):当\(p>1\)时收敛,\(p \leq 1\)时发散
- \(\int_0^1 \frac{1}{x^p} dx\):当\(p<1\)时收敛,\(p \geq 1\)时发散
反常积分可视化
无穷区间:∫₁^∞ 1/x² dx
瑕积分:∫₀¹ 1/√x dx
当前积分:∫₁^t 1/x² dx · 极限值:1 · 收敛性:收敛
练习题8.1:无穷区间积分
计算 \(\int_1^{+\infty} \frac{dx}{x\sqrt{x}}\)
解:\(\int_1^{+\infty} x^{-3/2} dx = \left(-2x^{-1/2}\right) \big|_1^{+\infty}\)
= \(\lim_{t \to +\infty} (-2t^{-1/2}) - (-2) = 0 + 2 = 2\)
练习题8.2:瑕积分
计算 \(\int_0^1 \frac{dx}{\sqrt{x}}\)
解:\(\int_0^1 x^{-1/2} dx = \lim_{t \to 0^+} \int_t^1 x^{-1/2} dx\)
= \(\lim_{t \to 0^+} \left(2\sqrt{x} \big|_t^1\right) = \lim_{t \to 0^+} (2 - 2\sqrt{t}) = 2\)
练习题8.3:敛散性判断
判断下列积分的敛散性:
(1) \(\int_1^{+\infty} \frac{dx}{x^2+1}\)
(2) \(\int_0^1 \frac{dx}{\sqrt{1-x^2}}\)
(3) \(\int_0^{+\infty} e^{-x} dx\)
解:
(1) 收敛。因为\(\frac{1}{x^2+1} \leq \frac{1}{x^2}\),而\(\int_1^{+\infty} \frac{dx}{x^2}\)收敛
(2) 收敛。这是瑕积分,瑕点为1,但\(\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \sim \frac{1}{\sqrt{2(1-x)}}\),p=1/2<1
(3) 收敛。\(\int_0^{+\infty} e^{-x} dx = \left(-e^{-x}\right) \big|_0^{+\infty} = 1\)
综合练习与总结
重要公式总结
N-L公式
\(\int_a^b f(x) dx = F(b) - F(a)\)
变限积分求导
\(\frac{d}{dx} \int_{u(x)}^{v(x)} f(t) dt = f[v(x)]v'(x) - f[u(x)]u'(x)\)
分部积分
\(\int u dv = uv - \int v du\)
积分中值定理
\(\int_a^b f(x) dx = f(\xi)(b-a)\)
综合练习题
1. 计算 \(\int_0^{\pi/2} e^{2x} \cos x dx\)
2. 设\(F(x) = \int_0^{x^3} \frac{\sin t}{t} dt\),求\(F'(x)\)
3. 证明:\(\int_0^1 \frac{dx}{1+x^2} = \frac{\pi}{4}\)
解:
1. 设\(I = \int_0^{\pi/2} e^{2x} \cos x dx\),分部积分两次得循环方程:
\(I = \frac{1}{5}e^{\pi} - \frac{2}{5}\)
2. \(F'(x) = \frac{\sin(x^3)}{x^3} \cdot 3x^2 = \frac{3\sin(x^3)}{x}\)
3. 令\(x = \tan t\),则\(dx = \sec^2 t dt\),当\(x=0\)时\(t=0\),当\(x=1\)时\(t=\pi/4\)
原式 = \(\int_0^{\pi/4} \frac{\sec^2 t}{1+\tan^2 t} dt = \int_0^{\pi/4} dt = \frac{\pi}{4}\)
学习总结:通过本章学习,我们掌握了定积分的定义、性质、计算方法(换元法、分部积分法)和应用。每个知识点都配有练习题,通过练习巩固理解。
关键点:理解黎曼和的极限思想,掌握N-L公式,熟练运用换元法和分部积分法,会判断反常积分的敛散性。